การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม Hemodialysis (HD)

การฟอกเลือด คืออะไร?

การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม หรือ HD (Hemodialysis) คือ วิธีบำบัดทดแทนการทำงานของไต โดยการนำเลือดออกจากร่างกายผ่านทางหลอดเลือด เข้าสู่เครื่องฟอกเลือด ซึ่งทำหน้าที่เป็น ไตเทียม เพื่อกรองของเสียและน้ำส่วนเกินออกจากเลือด จากนั้นจึงส่งเลือดที่สะอาดกลับเข้าสู่ร่างกาย การรักษาส่วนใหญ่ทำที่โรงพยาบาลหรือศูนย์ไตเทียม ภายใต้การดูแลของทีมแพทย์และพยาบาล โดยผู้ป่วยต้องปรับตารางการรักษาสัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง ครั้งละประมาณ 3-5 ชั่วโมง ตามแผนที่แพทย์กำหนด

ข้อดีการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

ในการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม (HD) ที่โรงพยาบาลหรือศูนย์ไตเทียม มีข้อดีที่แตกต่างจากการล้างไตทางช่องท้อง (PD) ดังนี้

• มีผู้เชี่ยวชาญดูแลใกล้ชิด เพราะทำที่ศูนย์ไตเทียมโดยพยาบาลเฉพาะทาง
• ไม่ต้องทำทุกวัน เข้าไปรับการฟอกสัปดาห์ละ 2-3 วัน ครั้งละ 3-5 ชั่วโมง
• ไม่ต้องเตรียมอุปกรณ์และห้องสำหรับการล้างไตเองที่บ้าน
• ลดความเสี่ยงในการติดเชื้อระหว่างการบำบัดทดแทนไต
• เครื่องไตเทียมสามารถควบคุมและคำนวณการดึงของเสีย รวมถึงน้ำส่วนเกินออกจากร่างกายได้อย่างแม่นยำและรวดเร็ว

การเตรียมตัวก่อนฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

ก่อนเริ่มฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ผู้ป่วยจำเป็นต้องเตรียม “ทางเข้าออกของเลือด” ผ่านการผ่าตัดทำเส้นฟอกเลือด เพื่อใช้เป็นช่องทางส่งเลือดไปกรองของเสียที่เครื่อง และรับเลือดสะอาดกลับเข้าสู่ร่างกาย โดยแพทย์จะเป็นผู้ประเมินและเลือกชนิดของเส้นที่เหมาะสมกับสุขภาพ และหลอดเลือดของผู้ป่วยล่วงหน้า ซึ่งแบ่งเป็น 3 รูปแบบ ดังนี้

• การต่อเส้นเลือดดำเข้ากับเส้นเลือดแดงที่แขน หรือเส้นฟอกเลือด (Fistula): ถือเป็นมาตรฐานหลักที่ได้รับการยอมรับทางการแพทย์ เพราะใช้หลอดเลือดตัวเองทั้งหมด ทำให้เลือดไหลเวียนดีและเสี่ยงติดเชื้อต่ำสุด โดยต้องผ่าตัดเตรียมไว้ล่วงหน้า 2-3 เดือน
• การต่อเส้นเลือดโดยใช้เส้นเลือดเทียม (Graft): เป็นการใช้ท่อทางการแพทย์เชื่อมหลอดเลือดใต้ผิวหนังบริเวณแขนหรือขา เหมาะสำหรับผู้ที่หลอดเลือดจริงไม่แข็งแรงพอ
• สายสวน (Catheter): เป็นการใส่ท่อเข้าหลอดเลือดดำใหญ่ที่คอหรือหน้าอก มักใช้เพียงชั่วคราวในกรณีฉุกเฉินหรือระหว่างรอเส้นฟอกเลือดหลักโตเต็มที่ ไม่แนะนำให้ใช้ระยะยาวเพราะเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดและติดเชื้อสูง

ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นหลังการฟอกเลือด มีอะไรบ้าง

เนื่องจากการฟอกเลือดเป็นการดึงของเสียและน้ำออกจากร่างกายในปริมาณมากอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้อาจมีภาวะหรือผลข้างเคียงได้ ดังนี้

• ความดันโลหิตต่ำ เป็นผลข้างเคียงที่บ่อย เกิดจากการดึงน้ำออกจากร่างกายเร็วเกินไป ทำให้ผู้ป่วยมีอาการหน้ามืด เวียนหัว คลื่นไส้ หรือใจสั่น
• ตะคริว มักจะเกิดขึ้นบริเวณน่องหรือเท้า ช่วงชั่วโมงท้ายๆ ของการฟอกเลือด สาเหตุมาจากกล้ามเนื้อขาดน้ำและแร่ธาตุเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว
• อ่อนเพลียและหมดแรง หลังฟอกเสร็จผู้ป่วยส่วนใหญ่มักจะรู้สึกอ่อนเพลียเหมือนเพิ่งไปออกกำลังกายหนักๆ มา แนะนำให้นอนพักสักครู่ก่อนเดินทางกลับบ้าน
• อาการคันตามผิวหนัง เกิดจากการสะสมของฟอสฟอรัสในร่างกายที่เครื่องยังขับออกได้ไม่หมด หรือผิวแห้งจากการขาดน้ำ
• การติดเชื้อ อาจเกิดขึ้นได้บริเวณแผลหรือเส้นฟอกไต หากดูแลความสะอาดไม่ดีพอ

หลังการฟอกเลือด ควรดูแลตัวเองอย่างไร

หลังจากฟอกเลือดเสร็จเรียบร้อยแล้ว การดูแลตัวเองในชีวิตประจำวันคือหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้ไว ช่วยให้ผลการรักษายอดเยี่ยม และห่างไกลจากอาการแทรกซ้อนต่างๆ โดยมีแนวทางปฏิบัติง่ายๆ ดังนี้ครับ

• นอนพักผ่อนให้เพียงพอ เนื่องจากหลังฟอกไต ร่างกายมักจะล้าและอ่อนเพลีย
• รักษาความสะอาดแผลตรงตำแหน่งเส้นฟอกเลือด ระวังอย่าให้นอนทับ แขนเสื้อรัดเกินไป หรือใช้แขนข้างนั้นยกของหนักๆ
• ควบคุมการทานอาหารและดื่มน้ำ ตามที่แพทย์แนะนำ เพื่อไม่ให้ไตต้องแบกรับภาระหนักเกินไป
• ออกกำลังกายหรือเคลื่อนไหวร่างกาย ในระดับที่เหมาะสมตามที่แพทย์แนะนำ
• เข้ารับการฟอกเลือดตามนัดทุกครั้ง เพื่อให้เครื่องไตเทียมได้เคลียร์สารพิษและน้ำส่วนเกินออกจากร่างกายอย่างสม่ำเสมอ
• ระวังเรื่องความเครียด หากเริ่มรู้สึกกังวล หรือเครียด แนะนำให้พูดคุยกับคนในครอบครัว หรือปรึกษาทีมแพทย์